دانشگاه تربیت مدرس علوم و فنون شیلات 2322-5513 15 1 2026 05 22 Seasonal monitoring of macrobenthic communities in the Shalmanrud River, Gilan Province, and observation of the invasive Amphibalanus improvisus (Darwin, 1854) in its estuary پایش فصلی جوامع ماکروبنتوزی در رودخانه شلمان‌رود، استان گیلان، و مشاهده گونه مهاجم Amphibalanu improvisess(Darwin, 1854)در مصب این رودخانه 28779 10.48311/jfst.2026.119349.82467 FA محسن معصومی نصفجی کارشناس ارشد زیست شناسی دریا، گروه زیست شناسی دریا، دانشکده علوم پایه، دانشگاه گیلان، رشت، ایران نادر شعبانی پور استاد گروه زیست شناسی دریا، دانشکده علوم پایه، دانشگاه گیلان، رشت، ایران احسان اسدی شریف میدان شیلات-مرکز تحقیقات شیلاتی آبهای دور چابهار Journal Article 2026 02 15 This study aimed to investigate the seasonal diversity of macrobenthic communities in the substrate of the Shalmanrud River estuary and to identify ecologically important species in the area. Following preliminary field surveys, four stations along a 600-meter stretch from the estuary to the upstream section were selected, and monthly sampling was conducted over one year using a grab Ekman sampler with a sampling area of 0.3 m² in three replicates. Collected samples were fixed with 4% formalin and transferred to the Gilan University laboratory. Over the one-year sampling period, a total of 745 macrobenthic samples were isolated and identified. The greatest taxonomic diversity was observed among bivalves, particularly in the families Mytilidae and Cardiidae. Among the identified macrobenthos, the invasive species Amphibalanus improvisus was recorded in the river estuary. The detection of this species in a brackish and riverine environment indicates its high adaptability and habitat expansion potential, which could pose a warning for the structure of benthic communities. Some physicochemical parameters, including water temperature, ambient temperature, pH, depth, and transparency, were also measured. Canonical Correspondence Analysis (CCA) revealed that water temperature and transparency were the most influential factors affecting the spatial distribution of dominant families, especially Mytilidae and Cardiidae, across different stations. Biodiversity was evaluated using Shannon, Simpson, and Pielou’s indices with the aid of PAST software. The study demonstrates that macrobenthic diversity indices are a suitable tool for ecological monitoring, assessing the biological health of estuary-influenced rivers, and detecting biological threats such as the presence of invasive species. این مطالعه با هدف بررسی تنوع فصلی ماکروبنتوزها در بستر دهانه رودخانه شلمانرود و همچنین شناسایی گونه‌های بوم‌شناختی مهم در این منطقه انجام شد. پس از مطالعات میدانی اولیه، چهار ایستگاه از ناحیه مصب تا بالادست رودخانه(600 متر) انتخاب و نمونه‌برداری به‌ صورت ماهانه در طول یکسال، با استفاده از نمونه‌بردار اکمن گرب با سطح برداشت 3/0 مترمربع و در سه تکرار انجام شد. نمونه‌های جمع‌آوری‌شده با فرمالین 4 درصد تثبیت و به آزمایشگاه دانشکده علوم پایه دانشگاه گیلان جهت شناسایی منتقل شدند. در طول یک سال نمونه‌برداری، در مجموع 745 نمونه از ماکروبنتوزها جداسازی و شناسایی شد. یشترین تنوع تاکسونومیکی در رده دوکفه‌ای‌ها و دو خانواده Mytilidae و Cardiidae مشاهده شد. در میان ماکروبنتوزهای شناسایی‌شده، در مصب رودخانه گونه مهاجم Amphibalanus improvisus ثبت شد. شناسایی این گونه در محیطی لب‌شور و رودخانه‌ای، نشان‌دهنده‌ی توان بالای سازگاری و گسترش زیستگاهی آن است که می‌تواند زنگ خطری بر ساختار زیستی جوامع کف‌زی باشد. برخی پارامترهای فیزیکوشیمیایی از جمله دمای آب، دمای محیط، pH، عمق و شفافیت نیز اندازه‌گیری شدند. تحلیل تطابق کانونی (CCA) نشان داد که دمای آب و شفافیت مهم‌ترین عوامل مؤثر بر پراکنش مکانی خانواده‌های غالب، به‌ویژه Mytilidae و Cardiidae، در ایستگاه‌های مختلف هستند. تنوع زیستی با استفاده از شاخص‌های شانون، سیمپسون و تشابه پیلو و به کمک نرم‌افزار PAST مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که استفاده از شاخص‌های تنوع زیستی ماکروبنتوزها ابزار مناسبی برای پایش اکولوژیک، ارزیابی سلامت زیستی رودخانه‌های منتهی به مصب، و شناسایی تهدیدات زیستی نظیر حضور گونه‌های مهاجم است.