دانشگاه تربیت مدرس علوم و فنون شیلات 2322-5513 15 1 2026 05 22 Analysis of the Export Competitiveness of Iran’s Fish Products in the Global Market تحلیل توان رقابتی و الگوی تخصصی‌شدن صادرات فرآورده‌های ماهی ایران در بازار جهانی 381 389 28825 10.48311/jfst.2026.120969.82475 FA میثم متین گروه اقتصاد کشاورزی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران رویا اشراقی سامانی گروه اقتصاد کشاورزی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران 0000-0002-7275-4552 حامد رفیعی گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تهران، کرج، ایران بیتا رحیمی بدر گروه اقتصاد کشاورزی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران . Journal Article 2026 04 03 The development of fish product exports is of particular importance for the expansion of non-oil exports due to their higher value added, longer shelf life, and greater ability to penetrate international markets. This study aimed to evaluate the comparative advantage and examine the export specialization pattern of Iran’s fish products over the period 2002–2023. To assess export competitiveness, the Revealed Comparative Advantage (RCA) index and its symmetric form were employed. In addition, a convergence model based on the Revealed Symmetric Comparative Advantage (RSCA) index was used to investigate the dynamics of export specialization, while a sanctions intensity variable was incorporated into the model. The results showed that the RCA index was greater than one throughout the study period, indicating that Iran enjoyed a comparative advantage in exporting this product group. Moreover, the RSCA index remained positive and relatively high in most years, with an average of about 0.88, suggesting a relatively stable competitive position for these products in the global market. The results of the specialization model also revealed that the lagged RSCA coefficient was positive and statistically significant at the 5% level, whereas the coefficient of sanctions intensity was not statistically significant. Overall, Iran’s fish product exports exhibited a relatively stable comparative advantage, and sanctions were not able to structurally alter the export specialization pattern of these products. توسعه صادرات فرآورده‌های ماهی به دلیل ارزش افزوده بالاتر، ماندگاری بیشتر و قابلیت حضور گسترده‌تر در بازارهای بین‌المللی، از اهمیت ویژه‌ای در توسعه صادرات غیرنفتی برخوردار است. هدف این مطالعه، ارزیابی مزیت نسبی و بررسی الگوی تخصصی‌شدن صادرات فرآورده‌های ماهی ایران طی دوره 2002 تا 2023 است. جهت سنجش توان رقابتی صادراتی، از شاخص مزیت نسبی آشکارشده و فرم متقارن آن و به‌منظور بررسی پویایی تخصصی‌شدن صادرات، الگوی همگرایی مبتنی بر شاخص مزیت نسبی متقارن با لحاظ متغیر شدت تحریم به‌کار گرفته شد. نتایج نشان داد که شاخص مزیت نسبی آشکارشده در تمام سال‌های دوره مورد بررسی بزرگ‌تر از یک بوده است این نتیجه بیانگر برخورداری ایران از مزیت نسبی در صادرات این گروه کالایی است. همچنین، شاخص مزیت نسبی متقارن در اغلب سال‌ها مثبت و بالا بوده و میانگین آن حدود 88/0 به دست آمد که نشان‌دهنده پایداری نسبی توان رقابتی این محصولات در بازار جهانی است. نتایج الگوی تخصصی‌شدن نیز نشان داد که ضریب وقفه شاخص مزیت نسبی متقارن مثبت و در سطح 5 درصد معنادار است، در حالی که ضریب شدت تحریم از نظر آماری معنادار نبود. در مجموع، صادرات فرآورده‌های ماهی ایران از مزیت نسبی نسبتاً پایدار برخوردار بوده و تحریم‌ها نتوانسته‌اند الگوی تخصصی‌شدن آن را به‌طور ساختاری دگرگون کنند. https://jfst.modares.ac.ir/article_28825_60c530d611f7017ba51093527ac1ee3d.pdf