دانشگاه تربیت مدرس علوم و فنون شیلات 2322-5513 15 2 2026 07 23 Assessment of the ecological impacts and distribution patterns of the invasive species Mnemiopsis leidyi in the Caspian Sea ecosystem ارزیابی اثرات اکولوژیکی و الگوهای پراکنش گونه‌ مهاجم Mnemiopsis leidyi در دریای خزر 111 129 29171 10.48311/jfst.2026.120967.82478 FA نبی اله خیرآبادی گروه زیست شناسی دریا، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی نور، دانشگاه تربیت مدرس، 4641776489، نور، ایران مهدی قدرتی شجاعی گروه زیست شناسی دریا، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی نور، دانشگاه تربیت مدرس، 4641776489، نور، ایران 0000-0002-5594-3730 بهروز ابطحی گروه جانورشناسی، علوم دریایی، زیست شناسی و بیوتکنولوژی، دانشکده علوم زیستی و بیوتکنولوژی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران سرگئی ووستوکوف موسسه تحقیقات اقیانوس شناسی شیرشوف، آکادمی علوم روسیه، 36 نیخیموفسکی پروسپکت، مسکو، روسیه ابوالقاسم روحی پژوهشکده اکولوژی دریای خزر، موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، ساری، ایران نعمت محمودی گروه تکثیر و پرورش ماهیان، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی نور، دانشگاه تربیت مدرس، 4641776489، نور، ایران Journal Article 2026 04 30 Introduction: This review synthesizes approximately 25 years of evidence on M. leidyi in the Caspian Sea, focusing on invasion history, biological characteristics, population dynamics, ecological impacts, environmental controls, and interactions with B. ovata. It addresses how biological characteristics facilitated establishment, how distribution and abundance have changed since introduction, and how environmental change and predator–prey interactions may influence its future trajectory.<br>Methodology: An integrative narrative review was conducted using scientific literature concerning the biology, invasion history, distribution, reproduction, environmental tolerance, feeding ecology, population dynamics, ecological impacts, and management of M. leidyi. Caspian Sea studies were considered together with comparative evidence from other invaded marine and brackish ecosystems. Relevant literature was identified using combinations of keywords related to M. leidyi, invasive ctenophores, the Caspian Sea, zooplankton, reproduction, temperature, salinity, population dynamics, food webs, Beroe ovata, climate change, and biological invasion<br>Results: The invasion success of M. leidyi reflects the interaction of several complementary biological traits. Broad tolerance to temperature and salinity allows survival under contrasting environmental conditions, while rapid growth, early maturity, simultaneous hermaphroditism, self-fertilization, and high fecundity facilitate establishment from small founder populations. Its flexible feeding strategy provides an additional advantage. Early developmental stages mainly consume microzooplankton, whereas juveniles and adults exploit mesozooplankton, particularly copepods, as well as crustacean and mollusc larvae and fish eggs and larvae. This trophic flexibility increases resilience to fluctuations in prey availability. Following its introduction in 1999, M. leidyi rapidly expanded throughout the Caspian Sea, with the southern basin becoming the principal population center. The emergence of Beroe ovata represents an important new component of the Caspian food web. This specialized predator feeds primarily on other ctenophores, and its increasing abundance has been associated with reductions in M. leidyi and partial increases in mesozooplankton. However, predator-mediated control alone is unlikely to eliminate M. leidyi or completely restore the pre-invasion food web.<br>Discussion and conclusion: The 25-year invasion history of M. leidyi demonstrates that its successful establishment and persistence in the Caspian Sea result from interactions between exceptional life-history traits and favorable environmental conditions. Broad physiological tolerance, rapid reproduction, self-fertilization, short generation time, and trophic flexibility facilitated rapid establishment and the initial population outbreak. Subsequent declines indicate increasing regulation by prey availability, environmental variability, water quality, and biological interactions. Future population trajectories will depend on interactions among climate warming, declining water levels, changes in productivity, hydrological variability, water quality, and predator–prey relationships. Future research should integrate long-term monitoring with environmental DNA (eDNA), metabarcoding, satellite observations, ecological modelling, and artificial-intelligence-based forecasting. Such an integrated framework could improve prediction of population outbreaks, identify ecological thresholds, and provide a stronger scientific basis for adaptive management and conservation of the Caspian Sea ecosystem. شانه‌دار مهاجم<em> Mnemiopsis leidyi</em> یکی از مهم‌ترین گونه‌های مهاجم دریایی است که پس از ورود به دریای خزر در سال ۱۹۹۹، تغییرات گسترده‌ای در ساختار و عملکرد این اکوسیستم ایجاد کرد. این گونه با برخورداری از ویژگی‌هایی نظیر رشد سریع، بلوغ زودرس، نرخ بالای تولیدمثل، دامنه تحمل وسیع نسبت به دما و شوری و انعطاف‌پذیری غذایی، توانست به‌سرعت در سراسر دریای خزر گسترش یابد و به یکی از عوامل اصلی تغییر شبکه غذایی این دریا تبدیل شود. در این مقاله، روند ۲۵ ساله تهاجم این گونه به دریای خزر مرور شده و تاریخچه ورود، عوامل مؤثر بر موفقیت تهاجمی، الگوهای پراکنش مکانی، زمانی و عمقی، بوم‌شناسی تغذیه‌ای، پیامدهای اکولوژیکی و اقتصادی، اقدامات مدیریتی و چشم‌انداز آینده آن بررسی شده است. با این حال، شواهد اخیر نشان می‌دهد که ورود شانه‌دار شکارگر <em>Beroe ovata</em> از سال ۲۰۱۹ با کاهش فراوانی شانه‌دار و بهبود نسبی جوامع مزوزئوپلانکتونی همراه بوده و می‌تواند به‌عنوان یک عامل کنترل زیستی طبیعی در تعدیل اثرات این مهاجم نقش‌آفرینی کند. در مجموع، آینده این گونه در دریای خزر به برهم‌کنش میان تغییرات اقلیمی، کاهش تراز آب، کیفیت زیستگاه‌ها و اثربخشی کنترل زیستی وابسته خواهد بود. این مرور با ارائه تصویری جامع از روند تهاجم شانه‌دار، بر ضرورت پایش بلندمدت، توسعه مدل‌های پیش‌بینی و تدوین راهبردهای مدیریتی مبتنی بر اکوسیستم برای حفاظت از دریای خزر تأکید می‌کند. https://jfst.modares.ac.ir/article_29171_6a21c55a1bc5e866aac9b2bf95ed42d9.pdf