علوم و فنون شیلات

علوم و فنون شیلات

پایش فصلی جوامع ماکروبنتوز رودخانه شلمان‌رود در استان گیلان، و مشاهده گونه Amphibalanu improvisess (Darwin, 1854) در مصب آن

نوع مقاله : پژوهشی اصیل

نویسندگان
1 کارشناس ارشد زیست شناسی دریا، گروه زیست شناسی دریا، دانشکده علوم پایه، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
2 استاد گروه زیست شناسی دریا، دانشکده علوم پایه، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
3 میدان شیلات-مرکز تحقیقات شیلاتی آبهای دور چابهار
10.48311/jfst.2026.119349.82467
چکیده
این مطالعه با هدف بررسی تنوع فصلی بی مهرگان کفزی در بستر دهانه رودخانه شلمان رود و همچنین شناسایی گونه‌های بوم‌شناختی مهم در این منطقه انجام شد. پس از مطالعات میدانی اولیه، چهار ایستگاه از ناحیه مصب تا بالادست رودخانه(600 متر) انتخاب و نمونه‌برداری به‌ صورت ماهانه در طول یکسال، با استفاده از نمونه ‌بردار اکمن گرب با سطح برداشت 3/0 مترمربع و در سه تکرار انجام شد. نمونه‌های جمع‌آوری‌شده با فرمالین 4 درصد تثبیت و به آزمایشگاه دانشکده علوم پایه دانشگاه گیلان جهت شناسایی منتقل شدند. در طول یک سال نمونه‌برداری، در مجموع 745 نمونه از بی مهرگان کفزی جداسازی و شناسایی شد. بیشترین تنوع تاکسونومیکی در رده دوکفه‌ای‌ها و دو خانواده Mytilidae و Cardiidae مشاهده شد. در میان نمونه های شناسایی‌شده گونه Amphibalanus improvisus ثبت شد. شناسایی این گونه در محیطی لب‌شور و رودخانه‌ای، نشان‌دهنده‌ی توان بالای سازگاری و گسترش زیستگاهی آن است که می‌تواند زنگ خطری بر ساختار زیستی جوامع کف‌زی باشد. برخی پارامترهای فیزیکوشیمیایی از جمله دمای آب، دمای محیط، pH، عمق و شفافیت آب نیز اندازه‌گیری شد. تحلیل تطابق کانونی (CCA) نشان داد که دمای آب و شفافیت مهم‌ترین عوامل مؤثر بر پراکنش مکانی خانواده‌های غالب، به‌ویژه Mytilidae و Cardiidae، در ایستگاه‌های مختلف هستند. تنوع زیستی با استفاده از شاخص‌های شانون، سیمپسون و تشابه پیلو و به کمک نرم‌افزار PAST مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که استفاده از شاخص‌های تنوع زیستی ماکروبنتوزها ابزار مناسبی برای پایش اکولوژیک، ارزیابی سلامت زیستی رودخانه‌های منتهی به مصب، و شناسایی تهدیدات زیستی نظیر حضور گونه‌های غیربومی است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات